کشت ملون و آفات و بیماریها و روشهای کنترل و کوددهی
مقدمه ملون (خربزه شیرین) یکی از محصولات مهم جالیزی است که به دلیل طعم شیرین و ارزش غذایی بالا، در بسیاری از مناطق جهان کشت میشود. کشت موفق ملون نیازمند مدیریت دقیق آفات، بیماریها، تغذیه و کوددهی است.
در این مقاله، به بررسی آفات و بیماریهای رایج ملون، روشهای کنترل، سموم شیمیایی مناسب و برنامه تغذیه و کوددهی دقیق پرداخته میشود.
روش کاشت ملون
کشت ملون (خربزه شیرین) نیازمند رعایت اصول خاصی در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت است. در این بخش، مراحل کاشت ملون به طور کامل شرح داده میشود.
۱. انتخاب رقم مناسب – انتخاب رقم ملون باید بر اساس شرایط آب و هوایی منطقه، مقاومت به بیماریها و آفات، و بازارپسندی میوه انجام شود. – ارقام رایج ملون شامل انواع خربزه شیرین، گرمک و ملونهای خاص مانند گالیا و کانتالوپ هستند.
۲. آمادهسازی خاک – نوع خاک: ملون در خاکهای لومی با زهکشی خوب و pH بین ۶ تا ۷ بهترین رشد را دارد. – شخم و تسطیح: خاک باید به خوبی شخم زده و تسطیح شود تا بستر مناسبی برای رشد ریشه فراهم شود. – کوددهی پایه: قبل از کاشت، از کود دامی پوسیده (۲-۳ تن در هکتار) و کودهای شیمیایی پایه مانند سوپر فسفات (۲۰-۳۰ کیلوگرم در هکتار) استفاده کنید.
۳. زمان کاشت – کشت بهاره: در مناطق معتدل، کاشت ملون در بهار پس از رفع خطر سرمازدگی انجام میشود (اواخر فروردین تا اوایل خرداد). – کشت پاییزه: در مناطق گرمسیری، کاشت در پاییز (شهریور تا مهر) امکانپذیر است.
۴. روش کاشت الف. کاشت مستقیم بذر – تهیه بذر: از بذرهای سالم و با کیفیت استفاده کنید. – فاصله کاشت: فاصله بین ردیفها ۱٫۵ تا ۲ متر و فاصله بین بوتهها روی ردیف ۵۰ تا ۷۰ سانتیمتر در نظر گرفته میشود. – عمق کاشت: بذرها در عمق ۲ تا ۳ سانتیمتری خاک کاشته میشوند. – آبیاری: پس از کاشت، آبیاری سبک انجام دهید تا بذرها جوانه بزنند.
ب. کشت نشایی – تهیه نشا: بذرها در گلدانهای کوچک یا سینی نشا کاشته میشوند و پس از ۳-۴ هفته به زمین اصلی منتقل میگردند. – انتقال نشا: نشاها با فاصله ۵۰ تا ۷۰ سانتیمتر در ردیفهای ۱٫۵ تا ۲ متری کشت میشوند. – مراقبت از نشا: پس از انتقال، آبیاری منظم و محافظت از نشاها در برابر سرما و آفات ضروری است.
۵. مدیریت آبیاری – ملون به آبیاری منظم و کافی نیاز دارد، به ویژه در مراحل گلدهی و تشکیل میوه. – از آبیاری بارانی اجتناب کنید تا از شیوع بیماریهای قارچی جلوگیری شود. – در مناطق خشک، استفاده از سیستمهای آبیاری قطرهای توصیه میشود.
۶. مراقبتهای بعد از کاشت – وجین علفهای هرز: علفهای هرز باید به طور منظم حذف شوند تا رقابت برای مواد مغذی و آب کاهش یابد. – تنک کردن: در صورت تراکم زیاد بوتهها، تنک کردن انجام میشود تا فاصله مناسب بین گیاهان حفظ شود. – هرس: در برخی ارقام، هرس شاخههای جانبی برای افزایش کیفیت میوه انجام میشود.
۷. برداشت – زمان برداشت: برداشت ملون معمولاً ۷۰ تا ۱۰۰ روز پس از کاشت انجام میشود. نشانههای رسیدن میوه شامل تغییر رنگ پوست، بوی مطبوع و نرم شدن قسمت انتهایی میوه است. – روش برداشت: میوهها با قیچی یا چاقوی تیز از بوته جدا میشوند تا به گیاه آسیب نرسد. – نگهداری: ملونهای برداشت شده باید در جای خنک و خشک نگهداری شوند تا از فساد جلوگیری شود.
۸. توصیههای کلی – رعایت تناوب زراعی برای کاهش بیماریها و آفات. – استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت خاک و کنترل علفهای هرز. – نظارت مداوم بر آفات و بیماریها و اقدام به موقع برای کنترل آنها.
با رعایت این مراحل و مدیریت صحیح، میتوان به عملکرد بالا و کیفیت مطلوب در کشت ملون دست یافت.
آفات رایج ملون و روشهای کنترل
۱. شتهها (Aphids) شتهها از آفات مهم ملون هستند که با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف گیاه و انتقال بیماریهای ویروسی میشوند. – روش کنترل: – استفاده از سموم شیمیایی مانند ایمیداکلوپرید یا استامیپراید. – استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها. – رعایت تناوب زراعی و حذف علفهای هرز.
۲. مگس سفید (Whiteflies) مگس سفید با تغذیه از شیره گیاهی و ترشح عسلک باعث کاهش رشد گیاه و جذب قارچهای دودهای میشود. – روش کنترل: – استفاده از سموم شیمیایی مانند تیامتوکسام یا پیرترین. – نصب تلههای زرد چسبنده. – مدیریت آبیاری و کاهش رطوبت.
۳. کنه تارعنکبوتی (Spider Mites) کنههای تارعنکبوتی با تغذیه از برگها باعث ایجاد لکههای زرد و کاهش فتوسنتز میشوند. – روش کنترل: – استفاده از کنهکشهایی مانند آبامکتین یا هگزیتیازوکس. – افزایش رطوبت محیطی برای کاهش جمعیت کنهها. – استفاده از روشهای بیولوژیک مانند کنههای شکارگر.
بیماریهای رایج ملون و روشهای کنترل
۱. بیماری پژمردگی فوزاریومی (Fusarium Wilt) این بیماری قارچی باعث پژمردگی و زردی برگها و از بین رفتن گیاه میشود. – روش کنترل: – استفاده از ارقام مقاوم به فوزاریوم. – ضدعفونی خاک با سموم قارچکش مانند متالاکسیل. – رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان.
۲. بیماری سفیدک پودری (Powdery Mildew) این بیماری قارچی باعث ایجاد لکههای سفید پودری روی برگها و کاهش فتوسنتز میشود. – روش کنترل: – استفاده از قارچکشهایی مانند تبوکونازول یا آزوکسیاستروبین. – کاهش رطوبت و بهبود تهویه در گلخانهها. – استفاده از ارقام مقاوم.
۳. بیماری لکه برگی باکتریایی (Bacterial Leaf Spot) این بیماری باکتریایی باعث ایجاد لکههای قهوهای روی برگها و کاهش عملکرد میشود. – روش کنترل: – استفاده از سموم باکتریکش مانند مس یا استرپتومایسین. – اجتناب از آبیاری بارانی و کاهش رطوبت برگها. – حذف گیاهان آلوده.
سموم شیمیایی مناسب برای کنترل آفات و بیماریها
– حشرهکشها: – ایمیداکلوپرید (برای شتهها و مگس سفید). – آبامکتین (برای کنهها). – تیامتوکسام (برای مگس سفید و شتهها).
علفهای هرز در مزارع *ملون (خربزه، طالبی، هندوانه)* میتوانند بهطور جدی بر عملکرد و کیفیت محصول تأثیر بگذارند.
برای کنترل این علفهای هرز، استفاده از سموم علفکش انتخابی و غیرانتخابی بر اساس نوع علفهای هرز و مرحله رشد گیاه ضروری است.
در ادامه، سموم رایج برای کنترل علفهای هرز در مزارع ملون بهتفکیک مرحله رشد ارائه میشود:
1. علفکشهای پیش از کاشت (Pre-plant herbicides) این علفکشها قبل از کاشت ملون استفاده میشوند تا علفهای هرز موجود در خاک از بین بروند.
– گلیفوسیت (Glyphosate): – برای کنترل علفهای هرز چندساله و یکساله. – دوز مصرف: ۲ تا ۴ لیتر در هکتار.
– پاراکوات (Paraquat): – برای کنترل علفهای هرز برگپهن و باریکبرگ. – دوز مصرف: ۱ تا ۲ لیتر در هکتار.
2. علفکشهای پیش از رویش (Pre-emergence herbicides) این علفکشها پس از کاشت ملون و قبل از جوانهزنی علفهای هرز استفاده میشوند.
– پندیمتالین (Pendimethalin): – برای کنترل علفهای هرز یکساله. – دوز مصرف: ۲ تا ۳ لیتر در هکتار.
– ترفلان (Trifluralin): – برای کنترل علفهای هرز یکساله. – دوز مصرف: ۱.۵ تا ۲ لیتر در هکتار.
– متولاکلر (Metolachlor): – برای کنترل علفهای هرز باریکبرگ و برخی علفهای هرز پهنبرگ. – دوز مصرف: ۱.۵ تا ۲ لیتر در هکتار.
3. علفکشهای پس از رویش (Post-emergence herbicides) این علفکشها پس از جوانهزنی ملون و علفهای هرز استفاده میشوند.
– کلوپیرالید (Clopyralid): – برای کنترل علفهای هرز پهنبرگ مانند تاجخروس و سلمهتره. – دوز مصرف: ۰.۵ تا ۱ لیتر در هکتار.
– اکسی فلورفن (Oxyfluorfen): – برای کنترل علفهای هرز پهنبرگ و باریکبرگ. – دوز مصرف: ۱ تا ۱.۵ لیتر در هکتار.
– ستوكسيديم (Sethoxydim): – برای کنترل علفهای هرز باریکبرگ مانند قیاق و سوروف. – دوز مصرف: ۱ تا ۱.۵ لیتر در هکتار.
– فنوکساپروپ-اتیل (Fenoxaprop-P-ethyl): – برای کنترل علفهای هرز باریکبرگ. – دوز مصرف: ۱ تا ۱.۵ لیتر در هکتار.
4. علفکشهای انتخابی برای ملون این علفکشها بهطور خاص برای ملون طراحی شدهاند و به گیاه اصلی آسیب نمیرسانند.
– دی متنامید (Dimethenamid): – برای کنترل علفهای هرز یکساله. – دوز مصرف: ۱.۵ تا ۲ لیتر در هکتار.
– روپیزامید (Propisochlor): – برای کنترل علفهای هرز باریکبرگ و پهنبرگ. – دوز مصرف: ۱.۵ تا ۲ لیتر در هکتار.
5. نکات مهم در استفاده از علفکشها – زمان استفاده: – علفکشهای پیش از رویش باید بلافاصله پس از کاشت استفاده شوند. – علفکشهای پس از رویش باید در مرحله ۲ تا ۴ برگی علفهای هرز استفاده شوند.
– دوز مصرف: – دوز مصرف باید بر اساس توصیههای کارشناسان و برچسب محصول تنظیم شود.
– شرایط آبوهوایی: – از سمپاشی در شرایط باد یا بارندگی خودداری کنید.
– تناوب زراعی: – برخی علفکشها ممکن است بر کشتهای بعدی تأثیر بگذارند، بنابراین تناوب زراعی را رعایت کنید.
6. روشهای غیرشیمیایی کنترل علفهای هرز – شخم زدن و وجین دستی: در مراحل اولیه رشد گیاه. – مالچگذاری: استفاده از مالچ طبیعی یا پلاستیکی برای جلوگیری از رشد علفهای هرز. – تناوب زراعی: کشت متناوب با گیاهان غیرمیزبان برای کاهش جمعیت علفهای هرز.
با رعایت این نکات و استفاده از سموم مناسب، میتوان علفهای هرز مزارع ملون را بهطور مؤثر کنترل کرد. برای انتخاب دقیقترین سم و دوز مناسب، مشورت با کارشناسان کشاورزی توصیه میشود.
برنامه تغذیه و کوددهی دقیق
۱. مراحل رشد و نیازهای غذایی – مرحله جوانهزنی و رشد اولیه: – نیاز به نیتروژن (N) برای رشد رویشی. – استفاده از کودهای نیتروژنه مانند اوره یا نیترات آمونیوم.
– مرحله گلدهی و تشکیل میوه: – نیاز به فسفر (P) و پتاسیم (K) برای تقویت ریشهها و تشکیل میوه. – استفاده از کودهای فسفاته مانند سوپر فسفات و کودهای پتاسه مانند سولفات پتاسیم.
– مرحله رسیدن میوه: – نیاز به پتاسیم برای بهبود کیفیت و طعم میوه. – استفاده از کودهای پتاسه و کودهای حاوی ریزمغذیها (مانند روی، بور و منیزیم).
۲. برنامه کوددهی پیشنهادی – قبل از کاشت: – استفاده از کود دامی پوسیده (۲-۳ تن در هکتار) و کودهای پایه مانند سوپر فسفات (۲۰-۳۰ کیلوگرم در هکتار).
– مرحله رشد رویشی: – کود نیتروژنه (۱۰-۱۵ کیلوگرم در هکتار) به صورت تقسیمبندی شده.
– مرحله گلدهی و تشکیل میوه: – کود فسفاته (۱۰-۱۵ کیلوگرم در هکتار) و کود پتاسه (۱۵-۲۰ کیلوگرم در هکتار).
– مرحله رسیدن میوه: – کود پتاسه (۱۰-۱۵ کیلوگرم در هکتار) و کودهای ریزمغذی (۵-۱۰ کیلوگرم در هکتار).
۳. توصیههای کلی – انجام آزمون خاک قبل از کاشت برای تعیین دقیق نیازهای غذایی. – استفاده از کودهای آلی مانند کمپوست برای بهبود ساختار خاک. – اجتناب از مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه که باعث رشد بیش از حد برگها و کاهش کیفیت میوه میشود.
نتیجهگیری کشت موفق ملون نیازمند مدیریت یکپارچه آفات، بیماریها و تغذیه گیاهی است. با استفاده از روشهای کنترل شیمیایی و بیولوژیکی، انتخاب سموم مناسب و اجرای برنامه تغذیه و کوددهی دقیق، میتوان به عملکرد بالا و کیفیت مطلوب دست یافت.
رعایت اصول زراعی و استفاده از ارقام مقاوم نیز نقش کلیدی در کاهش خسارات ناشی از آفات و بیماریها دارد.
